Maya dəyərinin satış və qaytarmadan sonra hesabatda necə göründüyünü yoxlamaq üçün satış proqramı səhifəsinə baxın.
Mağaza sahiblərinin ən çox səhv etdiyi yer budur: «Aldım 8-ə, satdım 10-a, 2 manat qazandım.» Əslində 2 manat deyil — daşıma, gömrük, yükləmə və zay nəzərə alınmayıb. Real mənfəəti görmək üçün maya dəyəri düzgün hesablanmalıdır.
Problem: eyni məhsul, fərqli alış qiyməti
Fevralda 100 ədəd 8 AZN-ə aldınız. Martda qiymət qalxdı, 100 ədəd 10 AZN-ə aldınız. Anbarda 200 ədəd var. İndi 1 ədəd satılanda hansı qiymətdən çıxılmalıdır — 8, yoxsa 10?
Həll: orta çəkili maya dəyəri
Ən çox istifadə olunan və mağaza üçün ən praktik metod orta çəkilidir. Düstur sadədir:
Yeni maya = (Mövcud qalıq × mövcud maya + Yeni miqdar × yeni alış qiyməti) ÷ (Mövcud qalıq + Yeni miqdar)
Yuxarıdakı misalda: (100 × 8 + 100 × 10) ÷ 200 = 1800 ÷ 200 = 9 AZN. Deməli hər satışda mayadan 9 AZN çıxılır.
Əlavə xərcləri unutmayın
Daşıma 200 AZN, gömrük 150 AZN ödəmisinizsə, bu 350 AZN də malın üstünə düşməlidir. Xərc məhsulların dəyərinə proporsional paylanır: bahalı məhsul daha çox pay götürür.
Misal: 96 AZN-lik mal alışına 40 AZN daşıma əlavə olunursa, ümumi dəyər 136 AZN olur. 10 ədəd üçün son maya dəyəri 13.60 AZN-dir — 9.60 deyil.
Ən vacib qayda: maya dəyərini satış anında «dondurun»
Satış edildiyi anda həmin məhsulun o günkü maya dəyəri satış sənədinə yazılmalıdır. Əks halda sabah alış qiyməti dəyişəndə keçmiş ayın mənfəət hesabatı da dəyişər — və heç bir hesabata etibar edə bilməzsiniz.
Praktikada nə etməli?
- Hər mal qəbulunu sənədlə aparın, alış qiymətini dəqiq yazın
- Daşıma və gömrük xərclərini həmin sənədə əlavə edin
- Sistem maya dəyərini avtomatik yeniləsin — əl ilə hesablamayın
- Mənfəət hesabatını maya dəyəri əsasında oxuyun, dövriyyə ilə qarışdırmayın
Bu qaydalara riayət edən mağaza «çox satdım, amma pul qalmadı» vəziyyətini bir ay içində izah edə bilir.
Məhsul baha alınıbsa köhnə stokun maya dəyəri necə dəyişir?
Anbarda 10 ədəd məhsulun orta mayası 8 AZN-dir: dəyər 80 AZN. 5 ədəd də 12 AZN-dən alınanda 60 AZN əlavə olunur. Müsbət qalıq və əlavə xərc olmayan nümunədə yeni orta maya (80 + 60) ÷ 15 = 9,3333 AZN-dir. Kassaprogrami.az stok xidmətində çəkili orta maya hesablanır. Son alış qiymətinin 12 AZN olması köhnə 10 məhsulun dəyərini sadəcə 120 AZN kimi yenidən yazmaq demək deyil.
Satılmış mal ilə qalan malı ayrı yoxlayın
Yeni qəbuldan əvvəl edilmiş satışın həmin anda saxlanmış mayasına baxın. Qalıq üçün yeni orta maya yaranması keçmiş bütün satışların mənfəətini son alış qiyməti ilə hesablamaq üçün əsas deyil. Mənfi stok və geri tarixli düzəlişlər ayrıca araşdırılmalıdır; yuxarıdakı sadə nümunənin şərtləri onlara avtomatik tətbiq edilmir.
Sınaq və əlaqəli iş axını
İki alışdan sonra bir məhsul satın, stok dəyəri və satış mənfəətini tutuşdurun. Qutu ilə qəbul varsa, əvvəl qiyməti əsas vahidə çevirin. Qutu–ədəd hesabı və alış qaytarması nümunələri bu yoxlamanı tamamlayır.