Mağaza sahiblərinin ən çox səhv etdiyi yer budur: «Aldım 8-ə, satdım 10-a, 2 manat qazandım.» Əslində 2 manat deyil — daşıma, gömrük, yükləmə və zay nəzərə alınmayıb. Real mənfəəti görmək üçün maya dəyəri düzgün hesablanmalıdır.
Problem: eyni məhsul, fərqli alış qiyməti
Fevralda 100 ədəd 8 AZN-ə aldınız. Martda qiymət qalxdı, 100 ədəd 10 AZN-ə aldınız. Anbarda 200 ədəd var. İndi 1 ədəd satılanda hansı qiymətdən çıxılmalıdır — 8, yoxsa 10?
Həll: orta çəkili maya dəyəri
Ən çox istifadə olunan və mağaza üçün ən praktik metod orta çəkilidir. Düstur sadədir:
Yeni maya = (Mövcud qalıq × mövcud maya + Yeni miqdar × yeni alış qiyməti) ÷ (Mövcud qalıq + Yeni miqdar)
Yuxarıdakı misalda: (100 × 8 + 100 × 10) ÷ 200 = 1800 ÷ 200 = 9 AZN. Deməli hər satışda mayadan 9 AZN çıxılır.
Əlavə xərcləri unutmayın
Daşıma 200 AZN, gömrük 150 AZN ödəmisinizsə, bu 350 AZN də malın üstünə düşməlidir. Xərc məhsulların dəyərinə proporsional paylanır: bahalı məhsul daha çox pay götürür.
Misal: 96 AZN-lik mal alışına 40 AZN daşıma əlavə olunursa, ümumi dəyər 136 AZN olur. 10 ədəd üçün son maya dəyəri 13.60 AZN-dir — 9.60 deyil.
Ən vacib qayda: maya dəyərini satış anında «dondurun»
Satış edildiyi anda həmin məhsulun o günkü maya dəyəri satış sənədinə yazılmalıdır. Əks halda sabah alış qiyməti dəyişəndə keçmiş ayın mənfəət hesabatı da dəyişər — və heç bir hesabata etibar edə bilməzsiniz.
Praktikada nə etməli?
- Hər mal qəbulunu sənədlə aparın, alış qiymətini dəqiq yazın
- Daşıma və gömrük xərclərini həmin sənədə əlavə edin
- Sistem maya dəyərini avtomatik yeniləsin — əl ilə hesablamayın
- Mənfəət hesabatını maya dəyəri əsasında oxuyun, dövriyyə ilə qarışdırmayın
Bu qaydalara riayət edən mağaza «çox satdım, amma pul qalmadı» vəziyyətini bir ay içində izah edə bilir.